Koronavirüs için geliştirilen tüm aşıların avantajları ve dezavantajları neler?

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler N7XyYTfs

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 0 eqrq6tpR

Dünya’yı tesiri altına alan koronavirüs salgını sonrasında birçok ülke ve kuruluş aşı üretim çalışmalarına başlamış ve Düya Sıhhat Örgütü’nün açıklamalarına nazaran dünya genelinde 180 farklı aşı geliştirilmişti.

Her bir aşının immün sistemi (bağışıklık sistemi) uyarma ve SARS-CoV-2’ye (Covid-19 etkeni) karşı immün cevabı (bağışıklık yanıtı) oluşturma sistemi farklılık gösterebiliyor.

Aşı üretiminde kullanılan teknolojiler 5 farklı ana alana ayrılmakla birlikte bu uygulamaların kimileri epeyce uzun vakittir kullanılan inançlı ve denetlenebilir prosedürleri oluştururken kimileri ise epey yeni olmakla birlikte ticari olarak daha evvelden beşerler üzerinde denenmemiş prosedürleri oluşturuyor. Bu yazımda sizlere aşı tiplerini ve bunların avantajlarıyla dezavantajlarını aktaracağız.

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 1 ZLOB1wPi

DNA/RNA temelli aşıları

DNA ve RNA aşıları bünyesinde laboratuvar ortamında üretilmiş genetik gereçlere ilişkin fragmanlar ( küçük kesim ) içermekle birlikte bu fragmanlar virüs belli bölgesine ilişkin genetik kod barındırıyor ( Spike proteini vb. ). Aşı enjekte edildikten sonra antijene ( burada kastedilen virüse ilişkin genetik kod ) karşı immün karşılık ( bağışıklık karşılığı ) gelişiyor ve virüsle nitekim müsabaka durumunda immün karşılık çok daha süratli ve güçlü bir halde devreye giriyor.

Avantajları:

  1. Genetik dizilim sayesinde aşılar son derece süratli bir biçimde planlanabilir.
  2. Aşılar son derece kolay bir biçimde üretilip ucuza mal edilebilir.
  3. DNA ile RNA fragmanları Covid-19 enfeksiyonuna neden olmaz.

Dezavantajları:

  1. Ağustos 2016 dahil olmak üzere bahsi geçen aşıların insanlarda medikal hedefle kullanımı Amerika Birleşik Devletleri’nde ve FDA kurumundan onay almadı. ( Bu durumda 2 istisna mevcut : West Nile Virüs ismi verilen virüse karşı geliştirilen bir aşının atlarda kullanılması onaylanmakla birlikte köpeklerde melanoma aşısı onaylandı. )
  2. Aşılar virüsün kısıtlı modüllerini ihtiva ettikleri için immün karşılığın görece olarak zayıf uyarılmasına neden olabilir bu sebeple aşıların birden fazla dozda yapılması gerekebilir.
  3. Teorik olmakla birlikte aşının ihtiva ettiği DNA’nın organizmanın genomuna entegre olabilmesi mümkün.

Moderna ve US National Institute of Allergy and Infectious Diseases kurumu tarafından geliştirilen mRNA-1273 kod isimli RNA aşısı, virüsün genetik diziliminin gösterilmesinden 2 ay sonra klinik testlere alındı.

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 2 DXEK5inn

Virüs vektör aşıları

Bahsi geçen aşılar zayıflatılmış ve kendi başına hastalığa neden olamayacak virüsleri ihtiva etmekle birlikte bedene giren antijen yükü sebebiyle immün karşılık epey güçlü bir biçimde uyarılıyor ve bu durum da immün karşılığı ( bağışıklık cevabı ) güçlü kılıyor.

Viral vektörel aşıların vaksinya virüs ( çiçek hastalığından korunmak gayesiyle aşı olarak kullanılan virüstür, gerçek çiçek etkeni ise variola vera ya da öteki isimleriyle Variola major ve Variola minör’e ilişkin iki genel varyanttır. Literatürde Variola alastrim… vb. üzere çeşitli varyantlar da bulunmaktadır. ) ile adenovirüs için üretilmiş ve kullanılan formları mevcuttur.

Avantajları:

  1. Aşılanma sonucunda hedeflenen hücrelere son derece spesifik (özgül) antijen sunumu gerçekleşir.
  2. Tek bir doz ile uzun devir boyunca muhafaza sağlanabiliyor.

Dezavantajları:

  1. Aşı yapılacak olan bireyler zati aşıda bulunan virüse karşı immüniteye ( bağışıklığa ) sahip olabiliyor bu sebeple aşının aktifliği azalabiliyor yani öteki bir deyişle immün cevap antijenden fazla virüsün kendisine karşı gelişebiliyor.
  2. Viral vektörel aşıların maliyeti izafî olarak daha fazla olabiliyor.

Şu anda University of Oxford ile AstraZeneca’nın geliştirdiği AZD1222 kod isimli aşının faz 3 denemelerini muvaffakiyetle tamamlaması halinde Avustralya hükümeti tarafından Covid 19 için kullanılacağı belirtiliyor. (Bahsi geçen aşı şempanzelerden elde edilen modifiye adenovirüs vektörü ihtiva ediyor.)

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 3 RAqITILy

İnaktive aşılar

İnaktive aşılar uzun yıllardır güvenilen ve kullanılan aşı sistemlerini oluşturuyor. Şu anda rütünde poliovirüs ve çeşitli grip etkenleri için aşı üretimi devam etmekle birlikte inaktive aşılar ısı, kimyasallar yahut radyasyonla muamele edilmiş virüsler içeriyor bu sebeple virüsler çoğalamıyor lakin antijenik yapılarını koruyabildikleri için hala daha immün cevaba neden olabiliyor.

Avantajları:

  1. Bilinen, uygulanan ve yaygın kullanılan bir prosedür olduğu için sağlam kabul edilir.
  2. HIV, kanser, organ replantasyonu (organ nakli) vb. sebeplerle bağışıklı sistemi zayıf bireylerde de kullanılabilir.

Dezavantajları:

  1. Düşük immünojeniteye (İmmünojeniklik, hususun bir insan yahut hayvan hayat formunda bir bağışıklık sistemi reaksiyonunu tetiklemesine müsaade veren bir unsurun sahip olduğu özelliklerin ölçümüdür.) sahip olduğu için birden fazla aşılama gerekiyor.

Çin hükümeti Sinovac Biotech tarafından geliştirilen aşının hudutlu kullanım kuralıyla kullanılması için acil durum onayı verdi.

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 4

Canlı aşılar

Canlı aşılar bilinen en başarılı aşılama formüllerinden birisini oluşturmakla birlikte hala polio ( çocuk felci, etken poliovirüs ) ile measles ( kızamık, etken measles virüs ) için kullanılıyor. Aşı, laboratuvar ortamında zayıflatılmış canlı virüsler ihtiva etmekle birlikte virüsler hastalığa sebep olmuyor. Aşılanma gerçekleştikten sonra virüsler organizmada çoğalıyor ve immün karşılık hayli kusursuz bir biçimde oluşuyor.

Avantajları:

  1. Aşılanma tıpkı enfeksiyonu geçirmek kadar güçlü bir immüniteye sebep oluyor ve bu durum da faal muhafaza sağlıyor.
  2. Makul prosedürleri takiben hayli fazla ölçüde aşı olduka uygun maliyetle üretilebiliyor.
  3. İmmün sistemi ( bağışıklık sistemi ) uyarmak için adjuvanlara ( ek molekül ) muhtaçlık duymadan bağışıklama sağlıyor.

Dezavantajları:

  1. Epey düşük oranlarda olmakla birlikte enfeksiyonun kendisine sebep olabilir.
  2. İmmün sistemi zayıf olan hastalara ve hamilelere uygulanması sakıncalıdır.
  3. Soğuk ortamda saklama gerektirir, bu durum da ek maliyete sebep olur ve çeşitli uygulamaların yapılmasını mecburî kılar.
  4. Şu anda geliştirilen çeşitli canlı aşılar Covid-19 için aday durumunda bulunmakla birlikte Griffith University kurumu araştırmacıları bu kümeye dahil Covid-19 aşısı geliştirdi.

koronavirus icin gelistirilen tum asilarin avantajlari ve dezavantajlari neler 5 kNQqzETJ

Protein subunit aşılar protein modülleri ihtiva eden)

Protein subunit aşılar virüsün kendisini değil, virüsün immün cevabı tetikleyecek virüse ilişkin protein modüllerini ihtiva ediyor. Bu kümeye örnek olarak Hepatit B aşısı verilebilir.

Avantajları:

  1. Canlı kesim içermedikleri için genel olarak inançlı kabul edilir.
  2. İmmün sistemi zayıf şahıslarda kullanılabilir.

Dezavantajları:

  1. İmmün karşılığı en âlâ uyaran protein antijenlerini araştırılması ve geliştirilmesi gerekir.
  2. İmmün sistemi zayıf olarak uyarabilirler ve bu sebeple çoklu dozlarda yahut immün sistemi uyaracak adjuvanlarla ( ek unsur ) verilmeleri gerekibilir.

Şu anda The University of Queensland kurumu bu kümeye ilişkin Covid-19 aşısı geliştirmekle birlikte aşı faz 3 denemelerinde başarılı olursa Avustralya’nın kullanmak istediği 2 aşıdan 2.’sini oluşturuyor. Birinci aşıyı üstte bulabilirsiniz.

Kaynakça https://theconversation.com/from-adenoviruses-to-rna-the-pros-and-cons-of-different-covid-vaccine-technologies-145454 https://www.news-medical.net/health/What-is-a-DNA-based-vaccine.aspx

Sıradaki içerik:

Koronavirüs için geliştirilen tüm aşıların avantajları ve dezavantajları neler?